ΘΕΜΑ : Το θεσμικό πλαίσιο των Συλλογικών Συμβάσεων, η ιεράρχησή τους και η θεσμική υπόσταση του επαγγέλματος του Χειριστή Μηχανημάτων Έργου.
Με αφορμή τις πρόσφατες νομοθετικές εξελίξεις και τη δημόσια συζήτηση γύρω από το πεδίο εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, η Ομοσπονδία μας κρίνει αναγκαίο να αποσαφηνίσει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, καθώς και τη θέση επαγγελμάτων με διακριτή επαγγελματική και νομοθετική υπόσταση, όπως αυτό του Χειριστή Μηχανημάτων Έργου.
Το ισχύον καθεστώς και η ιεράρχηση των συμβάσεων
Η αρχή της ευνοϊκότερης συλλογικής ρύθμισης έχει καταργηθεί εδώ και χρόνια και έχει αντικατασταθεί από το σύστημα ιεράρχησης των συλλογικών συμβάσεων, σύμφωνα με το οποίο:
- Η επιχειρησιακή σύμβαση υπερισχύει της κλαδικής και της ομοιοεπαγγελματικής.
- Η κλαδική υπερισχύει της ομοιοεπαγγελματικής.
Ο τελευταίος νόμος 5278/2026 (νόμος για τις συλλογικές συμβάσεις ) δεν μεταβάλλει την ιεράρχηση αυτή.
Κινείται εντός του ήδη διαμορφωμένου θεσμικού πλαισίου και εστιάζει κυρίως σε ζητήματα ορισμού και εφαρμογής των κλαδικών συμβάσεων, χωρίς να επαναφέρει τη δυνατότητα
επιλογής ευνοϊκότερης σύμβασης από τον εργαζόμενο.
Συνεπώς, το κρίσιμο ζήτημα σήμερα δεν είναι η ιεράρχηση — αυτή είναι δεδομένη. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιοι εργαζόμενοι θα καλύπτονται και με ποιους όρους.
Η διάκριση επιχειρησιακών, κλαδικών και ομοιοεπαγγελματικών
συμβάσεων
Οι επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις αφορούν μία συγκεκριμένη επιχείρηση και το σύνολο των εργαζομένων της. Το πεδίο εφαρμογής τους είναι εκ των πραγμάτων σαφές.
Οι ομοιοεπαγγελματικές συλλογικές συμβάσεις αφορούν συγκεκριμένο επάγγελμα, ανεξαρτήτως κλάδου δραστηριότητας της επιχείρησης. Ρυθμίζουν όρους εργασίας με βάση την ειδικότητα, τα επαγγελματικά προσόντα και την άδεια άσκησης επαγγέλματος.
Στην περίπτωση του επαγγέλματος των Χειριστών Μηχανημάτων Έργου, το πεδίο εφαρμογής προσδιορίζεται ρητά από το ΠΔ 113/2012 ( ΦΕΚ 198/2012 ) και την κατά την ΥΑ
1032/166/Φ.Γ.9.6.4./2013(ΦΕΚ Β 198/2012 που καθορίζουν τις ειδικότητες, τις προϋποθέσεις άσκησης και την επαγγελματική ευθύνη.
Αντίθετα, οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις αφορούν ευρύτερους τομείς δραστηριότητας στους οποίους συνυπάρχουν διαφορετικά επαγγέλματα και πολλές ειδικότητες. Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη σαφήνεια στον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής τους.
Η ευθύνη των συνδικαλιστικών οργανώσεων στο ισχύον καθεστώς
Η κατάργηση της αρχής της ευνοϊκότερης σύμβασης και η εφαρμογή της ιεράρχησης δημιουργεί αυξημένες συνδικαλιστικές ευθύνες.
Όταν μια κλαδική σύμβαση συμπεριλαμβάνει πλήθος διαφορετικών επαγγελμάτων, είναι αντικειμενικά πιθανό οι οικονομικοί όροι να διαμορφώνονται με βάση τον κατώτερο κοινό παρονομαστή, οδηγώντας σε οριζόντια εξίσωση προς χαμηλότερα επίπεδα.
Αντίθετα, μια ομοιοεπαγγελματική σύμβαση έχει ως επίκεντρο το συγκεκριμένο επαγγελματικό προσόν, την άδεια άσκησης επαγγέλματος και την τεχνική ευθύνη που αυτό συνεπάγεται. Οι οικονομικοί όροι αποτυπώνουν την πραγματική αξία και εξειδίκευση
του επαγγέλματος.
Υπό το ισχύον καθεστώς, εάν μια κλαδική σύμβαση συμπεριλάβει επαγγελματικές ειδικότητες που διαθέτουν θεσμοθετημένη άδεια άσκησης επαγγέλματος και εκπροσωπούνται από ομοιοεπαγγελματικές οργανώσεις, τότε οι εργαζόμενοι αυτοί υπάγονται υποχρεωτικά στους όρους της κλαδικής σύμβασης, ακόμη και αν αυτοί δεν αντανακλούν το επίπεδο του επαγγελματικού τους προσόντος.
Η ευθύνη αυτή είναι θεσμική και σοβαρή.
Η συλλογική εκπροσώπηση δεν μπορεί να ασκείται ερήμην των ομοιοεπαγγελματικών οργανώσεων ούτε να οδηγεί σε έμμεση οικονομική συμπίεση νομοθετικά κατοχυρωμένων επαγγελμάτων.
Δεν είναι τυχαίο ότι η εργοδοτική πλευρά επιδιώκει ευρείες κλαδικές ρυθμίσεις. Η οριζόντια ένταξη ετερογενών επαγγελμάτων σε ενιαίο οικονομικό πλαίσιο δημιουργεί αντικειμενικά περιθώρια πίεσης των μισθολογικών όρων προς τα κατώτερα επίπεδα.
Η θέση της Ομοσπονδίας
Το επάγγελμα του Χειριστή Μηχανημάτων Έργου είναι νομοθετικά ρυθμισμένο, αδειοδοτούμενο και διακριτό. Δεν αποτελεί απλώς μία ειδικότητα ενός κλάδου, αλλά ενιαίο επάγγελμα με συγκεκριμένη θεσμική κατοχύρωση.
Το πεδίο εφαρμογής των συλλογικών ρυθμίσεων που το αφορούν δεν μπορεί να προσδιορίζεται από τον κωδικό δραστηριότητας της επιχείρησης, αλλά από το ίδιο το επάγγελμα και τις θεσμοθετημένες ειδικότητές του.
Η επαγγελματική υπόσταση και η συλλογική προστασία των Χειριστών Μηχανημάτων Έργου δεν είναι ζήτημα τυπικής κατάταξης, αλλά ουσίας.
Η Ομοσπονδία μας θα υπερασπιστεί τη διακριτή θεσμική ταυτότητα του επαγγέλματος και το δικαίωμα των εργαζομένων να ρυθμίζονται με όρους που αντανακλούν την πραγματική τεχνική τους ευθύνη, την άδεια άσκησης και το επαγγελματικό τους επίπεδο.
Η συλλογική προστασία οφείλει να ενισχύει – και όχι να αποδυναμώνει – τα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα.